III. GÓP PHẦN ĐÁNH BẠI CHIẾN LƯỢC “CHIẾN TRANH CỤC BỘ”

 

1. Đặc điểm tình hình

Từ năm 1965, Mỹ-ngụy tiến hành “Chiến tranh cục bộ”, dân các vùng nông thôn chạy vào thành thị làm dân số tăng đột biến. Đó là hệ quả của chính sách vơ vét bóc lột, bần cùng hoá đi đôi với khủng bố, dồn dân của Mỹ-ngụy, buộc hàng vạn nông dân phải rời bỏ quê hương, xóm làng vào thành thị hoặc các trại tập trung. Theo số liệu của toà hành chính tỉnh Bình Định, tính đến ngày 30.9.1965 có 29.299 gia đình với 129.202 người dân phải vào các trại tập trung. Dân số thành thị tỉnh Bình Định năm 1965 chỉ chiếm 5,4% tổng số dân thì năm 1972 chiếm 26,9% tăng gấp 4 lần.

Thành phố Quy Nhơn năm 1959 hơn 28.000 dân, năm 1967 là 115.000 người, năm 1973 tăng lên là 217.819 người, trong đó có 47.000 người không có việc làm. Trái lại, ở nông thôn có 25.000 ha ruộng đất bị bỏ hoang.

Kinh tế nông nghiệp và tiểu thủ công nghệp tỉnh Bình Định lúc này chủ yếu vẫn ở trong tình trang quy mô nhỏ, phân tán. Một số cơ sở trực tiếp phục vụ bộ máy chiến tranh thì được chính quyền nâng đỡ. Một số ngành thủ công truyền thống thì khá thịnh hành như ươm tơ, dệt lụa, dệt vải ở Đập Đá, An Thái, Bồng Sơn. Các ngành chế biến như xà phòng, dầu dừa, dầu phụng, làm giấy, làm đường cũng được xây dựng ở nhiều nơi trong tỉnh.                                                                        

Từ năm 1965, Mỹ đưa quân vào miền Nam tiến hành cuộc “Chiến tranh cục bộ”. Tại Bình Định mức độ chiến tranh trở nên vô cùng ác liệt đã ảnh hưởng đến tình hình sản xuất, kinh tế. Một số ngành công nghiệp sau năm 1965 bị sa sút, hàng ngàn công nhân có tay nghề cao bị bắt đi quân dịch. Một số cơ sở khác bị đình đốn, phá sản vì không cạnh tranh nổi với hàng hoá nước ngoài đang ồ ạt tràn vào.

Về văn hoá, ở Bình Định lúc này tràn ngập các sản phẩm văn hoá Mỹ. Đó là các loại phim ảnh, báo chí, ấn phẩm đồi trụy, ca ngợi lối sống thực dụng kiểu Mỹ, chạy theo đồng tiền, đề cao và áp đặt lối sống xa hoa, phù phiếm làm xói mòn các giá trị đạo đức truyền thống và tình yêu đất nước, quê hương.

Về giáo dục, các trường học trong thời kỳ này nói chung có phát triển. Ngoài các trường Cường Để, trường nữ Trưng Vương, tại Quy Nhơn đã thành lập thêm các trường Trung học Kỹ thuật (1962), trường Sư phạm Quy Nhơn (1962). Riêng giáo dục bậc tiểu học năm học 1965-1966 ở Bình Định có 138 trường công với 841 lớp, 447 giáo viên và 20.124 học sinh; trường tư thục có 50 trường, 96 lớp, 96 giáo viên và 6.142 học sinh.

2. Quân Mỹ đổ bộ, những trận đánh Mỹ đầu tiên                                  

Cuộc tiến công và nổi dậy mạnh mẽ của quân và dân miền Nam từ  nửa cuối năm 1964, đầu năm 1965 làm phá sản chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, buộc đế quốc Mỹ phải chuyển sang chiến lược “Chiến tranh cục bộ” đưa quân đội viễn chinh Mỹ vào trực tiếp tham chiến ở chiến trường miền Nam Việt Nam, thực hiện biện pháp chiến lược chủ yếu là: “Tìm diệt và bình định” nhằm làm chủ ở miền Nam trong vòng 18 tháng.

 Kế hoạch chiến lược gồm 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Từ tháng 7.1965 đến tháng 12.1965: đưa nhanh quân Mỹ, chư hầu vào miền Nam, ngăn chặn chiều hướng suy sụp của chính quyền Sài Gòn, đảm bảo an toàn cho các khu vực, gấp rút triển khai lực lượng, chuẩn bị cho phản công.

Giai đoạn 2: Từ đầu năm 1966 đến tháng 6.1967: quân Mỹ và chư hầu mở các cuộc hành quân “tìm diệt” ở những khu vực ưu tiên nhằm tiêu diệt chủ lực quân giải phóng, phá chiến tranh du kích, hỗ trợ kế hoạch “bình định”, giành lại quyền chủ động cho kế  hoạch lâu dài.         

Giai đoạn 3: Từ tháng 7.1967 đến cuối năm 1967: tiêu diệt những đơn vị còn lại  của quân giải phóng, vùng căn cứ du kích, cơ quan đầu não kháng chiến, hoàn thành chương trình “bình định”.

Thực hiện kế hoạch chiến lược trên, chúng đã đề ra  ba biện pháp:               

Một là: Mở những cuộc hành quân lớn nhằm tiêu diệt “lực lượng chủ lực và cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam”                                                                                

Hai là: Triển khai thực hiện kế hoạch “Bình định nông thôn” để quét sạch cơ sở hạ tầng chính trị của ta.                                                                                                          

Ba là: Ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam bằng chiến tranh phá hoại  miền Bắc và đánh phá các tuyến đường giao thông trọng yếu của ta bởi lực lượng không quân và hải quân, hòng làm lung lay ý chí  quyết tâm kháng chiến của nhân dân ta.                                   

Ngày 8.3.1965, đơn vị chiến đấu đầu tiên là các lữ đoàn 9, sư đoàn 3 lính thủy đánh bộ Mỹ với 3.500 tên đổ bộ vào Đà Nẵng. Ở Bình Định tháng 7.1965, hơn 2.000 quân Mỹ trực tiếp đổ bộ vào Quy Nhơn và tới cuối năm 1965: quân số Mỹ và chư hầu Nam Triều Tiên đã lên tới 20.000 tên (toàn miền Nam có 204.000 tên, trong đó có 180.000 quân Mỹ). Các đơn vị sừng sỏ,  hiếu chiến của Mỹ gồm Sư đoàn Kỵ binh bay Số 1, Lữ 1 sư đoàn dù 101 trực tiếp chốt giữ các vị trí xung yếu bảo vệ Quy Nhơn như cụm núi các xã Phước An, Phước Sơn, Phước Thuận, Phước Lộc (Tuy Phước). Lính đánh thuê Nam Triều Tiên chiếm giữ các điểm cao dọc Quốc lộ 1 và 19 từ cầu Gành đến sông La Tinh (Phù Cát); từ Cầu Gành lên đèo Bình Khê. Một số cơ sở hạ tầng như đường chiến lược 19, quân cảng Quy Nhơn, sân bay Gò Quánh (Phù Cát) được xây dựng hiện đại để phục vụ mục đích quân sự .

 Bên cạnh quân Mỹ và chư hầu, tại Bình Định quân ngụy thường xuyên có từ 7-13 tiểu đoàn chủ lực, gồm hai trung đoàn 40 và 41 của sư đoàn 22 cộng hoà, 6 tiểu đoàn dù và biệt động, 20 đại đội bảo an và biệt kích, hơn 100 trung đội dân vệ, thanh niên chiến đấu, thanh niên chống du kích. Với lực lượng hùng hậu, trang bị hiện đại, có thể nói địch đã chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho việc thực hiện kế hoạch “tiêu diệt, bình định” lực lượng giải phóng.                                                

Thu Đông năm 1965, địch bắt đầu tung quân càn quét nhằm răn đe và giải toả sức tấn công của ta và chuẩn bị cho phản công chiến lược. Từ tháng 8 đến 10.1965, địch mở hơn 448 trận càn lớn nhỏ trên địa bàn Bình Định, tập trung chủ yếu ở các huyện phía nam, lấn chiếm 4 xã, 34 thôn, lùa xúc hơn 30.000 dân, gây thương vong 3.222 người, phá hủy 9114 nóc nhà. 

Quân Mỹ và đặc biệt là lực lượng Nam Triều Tiên đã gây nên những vụ thảm sát man rợ, đẫm máu mà nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em ở các huyện Tuy Phước, An Nhơn, Bình Khê, Phù Cát, điển hình như vụ lính thủy đánh bộ Mỹ làm 60 người chết và nhiễm độc nặng tại Vinh Quang (Phước Sơn- Tuy Phước) ngày 5.9.1965; vụ tàn sát tại Nhơn Mỹ (An Nhơn) tháng 10.1965; vụ lính Nam Triều Tiên trong một trận càn tại xã Phước Hoà, Tuy Phước đã tàn sát  hơn 50 đồng bào, trong đó có 20 trẻ em và 22 phụ nữ; Vụ thảm sát lớn nhất, đẫm máu và man rợ nhất xảy ra tại xã Bình An, huyện Bình Khê  trong vòng 50 ngày (từ 22.2.1966 đến 7.4.1966) lính Nam Triều Tiên đã  giết hại 1.004 người dân vô tội.                                                                                      

Những tội ác “trời không dung đất không tha” đó không uy hiếp được tinh thần cách mạng của quân và dân Bình Định mà càng nung nấu thêm ý chí căm thù, quyết tâm sắt đá, thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh tiêu diệt kẻ thù.

Ngoài các thủ đoạn về chiến tranh quân sự, địch còn chú trọng dùng chiến tranh tâm lý, như ra sức phô trương sức mạnh kinh tế, quân sự và lối sống Mỹ, gờm Nam Triều Tiên, ly gián Đảng với nhân dân, tuyên truyền chống cộng... Sự thay đổi và thực hiện chiến lược này của Mỹ đặt cách mạng và cuộc kháng chiến của nhân dân ta trước một tình thế cực kỳ hiểm nghèo, đời sống nhân dân hết sức khó khăn đầy thử thách nghiêm trọng, đòi hỏi Đảng và nhân dân ta phải có những chủ trương, biện pháp mang tính chiến lược để đánh Mỹ và thắng Mỹ.

Ngày 20.7.1965, Hồ Chủ tịch ra lời kêu gọi xác định lập trường quyết tâm đánh Mỹ và thắng Mỹ của nhân dân ta: “Dù phải chiến đấu 5 năm, 10 năm hoặc lâu hơn nữa, chúng ta càng kiên quyết đấu tranh đến thắng lợi hoàn toàn”...1 Khu ủy, Bộ Tư lệnh Quân khu V và Ủy ban Mặt trận giải phóng Trung Trung Bộ phát động phong trào thi đua: “Tìm Mỹ mà đánh, tìm ngụy mà diệt”, phấn đấu đạt danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ”.

“Tập trung lực lượng tiêu diệt nhiều sinh lực địch, giải phóng toàn bộ nông thôn đồng bằng, gấp rút chuẩn bị điều kiện khởi nghĩa thị xã” chuyển sang chủ trương “ra sức tiến công địch bằng 3 mũi giáp công ở 3 vùng chiến lược, nhằm đập tan kế hoạch phản công của địch, kiên quyết giữ vững vùng giải phóng, động viên đến mức cao nhất nhân tài vật lực phục vụ tiền tuyến”2.

 Thực hiện chủ trương của Khu ủy và Tỉnh ủy về việc tăng  cường củng cố lực lượng vũ trang, tiểu đoàn 50 bộ đội tỉnh được kiện toàn đủ quân số, thành lập mới tiểu đoàn 52, đại đội đặc công Đ10 được bổ sung thành 5 trung đội mạnh. Các huyện đồng bằng có một đại đội tập trung, miền núi có 2 trung đội, toàn tỉnh có 24.919 du kích và tự vệ bán thoát ly. Vận động nhân dân tham gia hàng ngàn công xây dựng thôn xã liên hoàn, xây dựng đường giao thông, địa đạo, tạo điều kiện cho lực lượng vũ trang cơ động đánh địch. Một thuận lợi nữa đối với tỉnh là ngày 2.9.1965, Sư đoàn 3 Sao vàng, Bộ đội chủ lực được thành lập tại Hoài Ân, hoạt động trên địa bàn Bình Định.                  

Vừa đặt chân đến Bình Định, quân Mỹ đã vấp phải sự chống trả quyết liệt, ngày 18.9.1965 với tham vọng từ đầu là tiêu diệt cho bằng được Sư đoàn 3 Sao vàng và phá đợt hoạt động Thu-Đông của ta, địch huy động hơn 60 máy bay lên thẳng và 2.000 lính của lữ 1 sư đoàn 101 đổ bộ xuống vùng Thuận Ninh thuộc xã Bình Tân, huyện Bình Khê, chưa kịp triển khai đội hình thì chúng đã bị quân ta đánh phủ đầu, diệt 200 tên, bắn rơi 11 máy bay. Tiếp đó, trong các ngày 10 và 15.10.1965, hơn 70 máy bay lên thẳng đổ hơn 6.000 quân Mỹ phối hợp với 6 tiểu đoàn chủ lực ngụy mở cuộc hành quân “lưỡi lê sáng ngời” vào thung lũng Hội Sơn, Cát Sơn (Phù Cát) đã bị quân ta giáng trả quyết liệt, bẻ gãy cuộc càn quét, diệt 443 tên, bắn rơi 17 máy bay và phá hỏng 23 chiếc khác. Phóng viên hãng AFP đi theo trận này phải thú nhận: “Cuộc hành quân ở suối La Tinh (Hội Sơn) chứng tỏ du kích Việt Cộng có đông hơn nhiều so với Mỹ”.1

Trận Thuận Ninh, Hội Sơn đã khẳng định lực lượng ta có thể đánh Mỹ và thắng Mỹ từ trận đầu, giải tỏa được tâm lý sợ Mỹ.

Khắp nơi trong tỉnh dấy lên phong trào hưởng ứng đợt phát động thi đua. Trong lực lượng du kích tổ chức “Đội du kích diệt Mỹ, bắn máy bay Mỹ” ;thanh niên có  phong trào: “Thanh niên xông lên hàng đầu đánh Mỹ và thắng Mỹ”, thi đua tòng quân nhập ngũ, ở Phù Cát có phong trào “Tiếng bom Ngô Mây”, vận động được hàng trăm thanh niên nhập ngũ…

Tại Bình Khê, du kích xã Bình An chặn đánh một đại đội Mỹ đi càn diệt 40 tên, thu 30 súng. Du kích Bình Phú, Bình Tường dùng vũ khí thô sơ và chất nổ diệt hàng chục tên Mỹ. Thiếu nhi Bình Quang dùng mưu nhận xuồng, giết chết lính Mỹ, thu vũ khí nộp cho cách mạng. Ngày 3.12.1965, lực lượng ta ở Bình Thành tiêu diệt hàng chục tên lính Nam Triều Tiên trong một trận càn quét của chúng.

Tại Tuy Phước, lực lượng du kích xã Phước Hoà diệt 1 tên Mỹ ở Hữu Thành, bắn rơi 1 máy bay Mỹ ở Huỳnh Giảng; du kích xã Phước Sơn dũng cảm phục kích chặn  đánh một xe Jeep Mỹ, diệt 2 tên, thu vũ khí.                                                                                               

Phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng nhân dân chống Mỹ cũng phát triển khá mạnh, nổi bật chỉ trong 2 tháng (9 và 10.1965) đã có hơn 58.000 lượt người ở các vùng nông thôn kéo về Quy Nhơn tố cáo tội ác man rợ của giặc Mỹ và quân chư hầu Nam Triều Tiên  đã giết hại hàng ngàn người dân vô tội, cực lực lên án phản đối quân đội viễn chinh Mỹ bắn phá bừa bãi vào xóm làng, đòi Mỹ cút về nước.1

Đến cuối năm 1965, Mỹ ngụy đã gây cho ta những tổn thất lớn về người và của, toàn tỉnh có 1394 đồng bào bị giết hại, 1522 người bị thương. Nhưng những tội ác của chúng đã phải đền tội, quân và dân Bình Định đã chiến đấu dũng cảm, dấy lên phong trào toàn dân đánh Mỹ, loại khỏi vòng chiến đấu 2.041 tên Mỹ và Nam Triều Tiên, khẳng định rằng dù địch có ưu thế tuyệt đối về binh khí kỹ thuật, nhưng ta vẫn có khả năng đối phó và đánh thắng  ngay từ những trận đầu và về lâu dài trong những trận tiếp theo.

3. Phong trào cách mạng của Bình Định  góp phần đánh bại cuộc phản công chiến lược mùa khô lần thứ I (1965-1966)                                                                         

Đến cuối năm 1965, mặc dù liên tiếp bị thất bại và tổn thất nặng nề nhưng với bản chất ngoan cố, đế quốc Mỹ vẫn tiếp tục đẩy mạnh và mở rộng chiến tranh ở miền Nam Việt Nam và leo thang đánh phá miền Bắc.                                                                                           

Trước tình hình đó, tháng 12.1965, Ban chấp hành Trung ương Đảng họp hội nghị lần thứ 12, đánh giá tình hình qua nửa năm đọ sức với quân Mỹ, đồng thời củng cố quyết tâm đánh Mỹ của quân và dân ta. Hội nghị khẳng định: “Mặc dầu đế quốc Mỹ đưa vào miền Nam hàng chục vạn quân viễn chinh, lực lượng so sánh giữa ta và địch không thay đổi lớn. Nhiệm vụ cuả toàn Đảng, toàn quân và  toàn dân ta hiện nay là kiên quyết đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ trong bất kỳ tình huống nào”.2

Bước vào mùa khô 1965-1966, quân địch đã mở liên tục các cuộc phản công chiến lược với ý đồ “tìm diệt” và “bẻ gãy xương sống của Việt cộng” bằng 5 mũi tiến công (5 mũi tên). Mũi tiến công vào bắc Bình Định là mũi tiến công lớn nhất, chúng huy động  hai vạn quân các loại gồm sư đoàn kỵ binh không vận số 1 của Mỹ, sư đoàn 22 và 2 chiến đoàn dù ngụy, một trung đoàn Nam Triều Tiên, mở liên tiếp 3 cuộc hành quân: Masher (nghiền nát), White-Wing (Cánh trắng 1, 2).

Để chuẩn bị đánh trả và ứng phó với cuộc phản công quy mô lớn của địch, tháng 1.1966, Tỉnh ủy phát động phong trào thi đua yêu nước, phát huy khí thế đoàn kết chiến đấu của quân và dân trong tỉnh lên một bước mới. Phát huy thắng lợi của Đại hội thi đua công - nông - binh toàn tỉnh lần thứ nhất (8.1965) và đề ra khẩu hiệu hành động cụ thể của thời gian này là “Tây Sơn quyết thắng”.   

Quân và dân Bình Định sẵn sàng  chuẩn bị tinh thần cho cuộc đọ sức quyết liệt với địch. Các xã, thôn thuộc các huyện An Lão, Hoài Ân, Hoài Nhơn, Phù Mỹ khẩn trương củng cố thế trận chiến tranh nhân dân, đặc biệt ở các xã Hoài Châu, Hoài Thanh, Tam Quan (Hoài Nhơn).

Sáng ngày 28.1.1966, địch bắt đầu mở cuộc hành quân “nghiền nát”, tấn công ồ ạt vào các xã bắc Hoài Nhơn. Sau 4 ngày đêm chiến đấu ròng rã, quyết liệt, quân và dân Bình Định phối hợp với bộ đội chủ lực Sư đoàn 3 Sao vàng đã loại gần 1.000 tên địch, hạ hơn 50 máy bay, bẻ gãy cuộc hành quân đầu tiên của địch.1

Bị thua đau trong cuộc hành quân ở bắc Hoài Nhơn, ngày 7.2.1966, Mỹ-ngụy lồng lộn mở cuộc hành quân khác với quy mô lớn hơn với mật danh “cánh trắng” tấn công vào thung lũng An Lão, lực lượng ta đã kiên cường chống trả, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 800 tên Mỹ-ngụy, bắn rơi 8 máy bay. Tuy nhiên, trong cuộc hành quân này địch đã thẳng tay tàn sát nhiều dân thường, khiến cho một nhà báo phương Tây phải lên tiếng trước công luận quốc tế “Cuộc hành quân “cánh trắng” khổng lồ ở thung lũng An Lão chủ yếu đánh vào những người dân thường tay không, đó là cuộc hành quân đê tiện, bỉ ổi nhất”.2

Hưởng ứng cao trào thi đua: “Toàn dân quyết tâm đánh Mỹ”, bộ đội và du kích liên tiếp ghi nhiều chiến công trên nhiều địa bàn. Ngày 14.2.1966, lực lượng ta đ phá vỡ một cuộc hành quân của địch ở Vườn Thơm, Nhơn Tịnh diệt 127 tên, bắn rơi 3 máy bay.Trong trận càn của địch tại Hy Văn, Hoài Châu (Hoài Nhơn), ta tiêu diệt 420 tên. Lực lượng du kích Hoài Hảo diệt 50 tên Mỹ, du kích Hoài Ân diệt 70 tên Mỹ, chiến sỹ du kích Phạm Tường (Hoài Sơn) diệt 35 tên Mỹ, đạt hai danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” và “Dũng sĩ diệt máy bay” .                                                   

Nhân dân các xã trong vùng chiến sự đã không quản ngại bom đạn, hy sinh làm tốt công tác hậu cần, phục vụ chiến đấu, tham gia tải đạn, cứu thương tiếp tế lương thực, thực phẩm, nước uống đến tận chiến hào cho bộ đội. Tinh thần yêu nước, tấm lòng thủy chung với cách mạng thể hiện trong những hành động cụ thể của mỗi người dân. Ở Hoài Châu, đồng bào dấu thương binh trong bồ lúa để che mắt địch, dùng sữa mẹ để hồi sức cho thương binh mất máu nặng, có gia đình nhận hàng chục thương binh về chăm sóc, nuôi dưỡng bình phục, trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu chiến đấu… tất cả đã tạo thêm niềm tin và sức mạnh cho bộ đội trực tiếp chiến đấu, chiến thắng kẻ thù.  

Như vậy, chiến thắng bắc Bình Định đầu năm 1966 đã bẻ gãy mũi tên lớn nhất trong 5 mũi tên của kế hoạch phản công chiến lược mùa khô lần thứ nhất của Mỹ, là chiến thắng lớn nhất từ trước đến nay, tiêu diệt nhiều quân Mỹ nhất và bắn rơi nhiều máy bay nhất. Qua những trận đánh này “Ở Bình Định... đ xuất hiện hàng trăm dũng sĩ diệt Mỹ và đơn vị anh hùng diệt Mỹ”, là thắng lợi của tinh thần quyết tâm chiến đấu dũng cảm của quân và dân địa phương, là sức mạnh tổng hợp của sự hợp đồng tác chiến giữa bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và du kích xã thôn, là kết quả  cuả tình đoàn kết quân dân.         

Cùng với các huyện phía bắc, trong thời gian này ở các huyện phía nam  tỉnh cũng bẻ gãy hơn 451 trận càn quét lớn nhỏ của địch. Tiểu đoàn 50, 52 và Đ10 đặc công tỉnh lập được nhiều chiến công xuất sắc, giáng trả những đòn đích đáng vào các cuộc hành quân càn quét của 2 trung đoàn Nam Triều Tiên, loại khỏi vòng chiến đấu 600 tên địch, bắn rơi hàng chục máy bay lên thẳng.

           4.  Chống phản kích của địch mùa khô lần thứ II (1966-1967)              

Bị thất bại trong cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất, Mỹ tiếp tục tăng quân số ở miền Nam từ 20 vạn lên gần 50 vạn, mở cuộc phản công chiến lược mùa khô lần thứ  II, mục tiêu chủ yếu là chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Đối với chiến trường Khu V, Bình Định được xem là một trong những địa bàn trọng điểm, địch tập trung tới 60.000 quân (toàn khu có 350.000), triển khai hai gọng kìm: “bình định” ở các huyện phía nam và “bình định” kết hợp “tìm diệt” ở các huyện phía bắc.                       

Đông-Xuân 1966-1967, trên địa bàn toàn tỉnh, Mỹ-ngụy đã mở hơn 100 cuộc càn quét, điển hình là cuộc hành quân “Đại bàng 180”. Hơn 30 tiểu đoàn quân Mỹ, Nam Triều Tiên và quân ngụy được sự yểm trợ tối đa về hỏa lực phi pháo, máy bay B52 tiến hành đánh phá dai dẳng ác liệt kéo dài hàng tháng vào các vùng căn cứ của ta tại Núi Bà và vùng đông bắc Phù Cát, đông nam Phù Mỹ, gần 1 vạn chiến sĩ đồng bào nằm trong lưới bao vây của địch.                                     

Ở vùng trọng điểm các huyện phía bắc, rút kinh nghiệm sau thất bại trong cuộc phản công lần thứ nhất, địch không chỉ càn quét, lấn chiếm “tìm diệt” quân chủ lực của ta mà còn thực hiện đánh phá có tính chất hủy diệt bằng các biện pháp cày ủi, phi pháo, rải bom, chất độc hoá học nhằm triệt tiêu mọi nguồn sống, nguồn lực trong dân, mọi cơ sở tiếp ứng cho cách mạng, biến hàng trăm thôn xóm thành vùng trắng, hàng vạn người dân bị lùa vào các trại tập trung, khu dồn, sống trong cảnh “màn trời, chiếu đất”, cái chết luôn treo lơ lửng trên đầu.                                              

Vùng giải phóng sau năm 1965 của ta bị thu hẹp, mất hơn 35 vạn dân ở các huyện  đồng bằng. Lực lượng vũ trang bị thương vong, bật ra khỏi dân, nguồn tiếp tế bị cắt đứt, cán bộ, bộ đội, du kích sống trong cảnh đói cơm, nhạt muối, thiếu thốn trăm bề.

Khó khăn và tổn thất nghiêm trọng này, nguyên nhân cơ bản là ta thiếu nhạy bén, lúng túng trước tình hình, không lường trước được những âm mưu thủ đoạn đánh phá ác liệt của kẻ thù; khi lực lượng bị đánh bật ra khỏi dân thì việc thực hiện bám trụ trong dân, gây dựng khôi phục lại phong trào triển khai chậm.

Để khắc phục tình hình trên, cuối năm 1966 đầu năm 1967, Tỉnh ủy xác định: “Nhiệm vụ chống càn, lấn chiếm, xúc tát dân, giữ vững phong trào phía Bắc, khôi phục phong trào phía Nam là nhiệm vụ trọng tâm số một cuả Đảng bộ”1; tiếp tục thực hiện phong trào “Tự hào dân tộc, hiến kế, hiến sức chống Mỹ, cứu nước” (từ tháng 9 đến 12.1966) và phong trào “Tây Sơn quyết thắng làm theo lời Bác”.2                                                                                                              

Khắp nơi trong tỉnh thi đua yêu nước đã trở thành phong trào quần chúng rộng rãi với nhiều nội dung phong phú. Cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang và quần chúng nhân dân thực hiện phương châm 4 bám: Đảng bám dân, trên bám dưới, dân bám đất, lực lượng vũ trang bám địch. Việc thực hiện trong Đảng phong trào thi đua xây dựng “Chi bộ 4 tốt, đảng viên 4 tốt”;  các hội đoàn thể có các phong trào “5 tốt” của phụ nữ, “5 xung phong” của đoàn thanh niên.

 Phong trào thi đua yêu nước, căm thù giặc cao độ đã biến thành hành động cụ thể. Trong cán bộ, chiến sĩ, nhân dân từ miền núi xuống đồng bằng, duyên hải, đô thị đều dấy lên tinh thần không quản ngại hy sinh gian khổ, kiên cường gan dạ bám đất, bám dân, bám địch mà đánh, mở đường mà đi, từng bước khôi phục phong trào và giành nhiều thắng lợi to lớn.                       

 Ngày 22.8.1966, bộ đội ta tổ chức đánh địch ở Thuận Hạnh (Bình Khê), loại 380 tên Mỹ. Trong trận đánh  này, đồng chí Võ Lai đã nêu tấm gương sáng ngời về tinh thần gan dạ vừa là một chỉ huy quả cảm, vừa trực tiếp tiêu diệt hàng chục tên địch (Đồng chí đã được truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân). Tiếp đó, vào ngày 8.9.1966, ta tiêu diệt tiêu hao một tiểu đoàn địch ở Mỹ Hiệp (Phù Mỹ), pháo kích vào căn cứ sở chỉ huy sư đoàn không vận số 1 Mỹ ở Núi Một, Cát Hanh (Phù Cát) loại hàng trăm lính Mỹ.Trận tập kích vào trung đoàn 41 ngụy ở Mỹ Lộc (Phù Mỹ), loại khỏi vòng chiến đấu hàng trăm tên. Trong vòng 1 tháng (23.9 đến 23.10.1966) quân dân các huyện Tuy Phước, An Nhơn, Phù Cát kiên cường chống trả cuộc hành quân “Đại bàng 180” của gần 30 tiểu đoàn quân cơ động Mỹ-ngụy, Nam Triều Tiên, đ đánh bật hàng chục cuộc hành quân của địch vào căn cứ của ta ở Núi Bà.

Trong cuộc chiến đấu một mất một còn với kẻ thù hung hãn đã xuất hiện nhiều tấm gương tiêu biểu của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Đồng chí Xô y tá một mình chống chọi  mấy chục tên lính Nam Triều Tiên, du kích Nguyễn Cường (Cát Chánh ) và các mẹ Võ Thị Mai, Trần Thị Thừa, Trần Thị Huệ... đã hy sinh bản thân hoặc đứa con yêu quý của mình để cứu bộ đội, đồng đội và nhân dân trong tình thế ngặt nghèo. Em Lê Đức Cường dũng cảm mưu trí diệt 13 lính Nam Triều Tiên ở hang đđá Vĩnh Trường, bị thương nặng, súng hết đạn, em lấy máu viết vào khăn tay: “Khi Đảng cần tôi sẵn sàng hy sinh, chúc các anh đánh giặc để trả thù cho đồng bào". Hàng ngàn cán bộ, du kích và đồng bào thà hy sinh bởi hơi độc và đói khát trong các hang đá, quyết không chịu đầu hàng, không  để lọt vào tay giặc.

 Tháng 5.1967, Tỉnh ủy chủ trương mở đợt hoạt động Hè-Thu 1967, sử dụng lực lượng vũ trang tỉnh tiến công các căn cứ bàn đạp của địch, đồng thời đẩy mạnh chiến tranh du kích nhất là ở các vùng thị trấn, thị tứ. Mở đầu cho đợt hoạt động này, đêm 9.5, các chiến sĩ đặc công Đ10 tấn công khu kho xăng dầu Quy Nhơn, thiêu hủy hơn 10 triệu lít xăng dầu; đêm 16.6, đơn vị đặc công Đ10 lại tấn công căn cứ Đệ Đức (bắc Bồng Sơn) diệt hơn 100 tên Mỹ, phá hỏng 21 máy bay. Tiếp đó, lực lượng ta tổ chức chống càn ở thung lũng Cát Sơn (Phù Cát), tiến công vào chi khu quận lỵ Phù Mỹ, trận địa pháo và sân bay dã chiến Đèo Nhông.

Phối hợp với chiến trường Quân khu trong đợt hoạt động chuẩn bị cho năm 1968, cuối tháng 8.1967, lực lượng ta tấn công thị trấn Bồng Sơn, Tam Quan. Tại khu Đông và Bình Khê, 20.000 dân thuộc 50 thôn nổi dậy giành quyền làm chủ, với chiến thắng này, phong trào cách mạng các huyện phía nam được khôi phục và chuyển thế đi lên.                                                    

Mặt trận đấu tranh chính trị phát triển ngay trong lòng địch ở các thị trấn, thị xã. Tiêu biểu là phong trào của học sinh, công nhân lao động, tín đồ Phật giáo ở Quy Nhơn và các thị trấn đấu tranh chống trò hề bầu cử tổng thống (3.9.1967) và nghị viện (22.10.1967). Ở nông thôn có phong trào chống càn quét, chống cướp bóc, đòi bồi thường thiệt hại. Cuộc đấu tranh chống cướp đất kéo dài gần 1 năm của đồng bào xã Cát Trinh (Phù Cát) ngy 28.8.1967. Cuộc đấu tranh của hàng ngàn đồng bào An Nhơn, Phù Cát tràn vào sân bay Gò Quánh, hỗ trợ cho 1.500 công nhân đang xây dựng tại đây đình công chống chủ thầu Mỹ, đòi bồi thường thiệt hại trên vùng đất bị chiếm làm sân bay. Đặc biệt là cuộc đấu tranh của 500 đồng bào xã Cát Hanh (Phù Cát) chống lính Nam Triều Tiên hãm hiếp phụ nữ, đánh đập dân vô cớ. Kinh nghiệm đấu tranh ở đây đã lan nhanh thành phong trào đấu tranh chống lính Nam Triều Tiên ở các huyện phía nam.                                                               

Đầu tháng 11.1967, Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng sau khi nghiên cứu các Nghị quyết của Bộ Chính trị (6.1967), Nghị quyết của thường vụ Khu ủy (9.1967) đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ của toàn Đảng bộ “Động viên toàn đảng bộ và nhân dân toàn tỉnh  nỗ lực phi thường, quyết tâm cao thực hiện công kích và khởi nghiã bằng 3 mũi giáp công thật mạnh mẽ để phối hợp với toàn khu và toàn miền hoàn thành nhiệm vụ Đông-Xuân 1968”1.

Trọng điểm chỉ đạo của Tỉnh ủy là khu Đông gồm Quy Nhơn, đông bắc Tuy Phước, đông An Nhơn và đông Phù Cát. Ban cán sự  Đảng khu Đông được thành lập (do đồng chí Tô Đình Cơ, phó Bí thư Tỉnh ủy làm bí thư), trực tiếp giúp ban thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo phong trào ở đây. Các huyện khác lấy khu vực quanh quận lỵ, thị trấn làm trọng điểm.

Từ ngày 5.12.1967 đến 20.1.1968, chuẩn bị cho Xuân Mậu Thân,  ta tổ chức tấn công địch ở Gò Trạm (Nhơn Tân, Phù Cát), và thị trấn  Đập Đá (lần 1). Ngày 19.1.1968, cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt suốt 5 ngày đêm liền ở xung quanh làng Phương Danh (trận Đập Đá lần 2), do lực lượng không cân sức, một người phải đương đầu với  trên 20 tên địch, hết đạn các chiến sĩ ta phải xông lên đánh xáp lá cà và anh dũng hy sinh đến người cuối cùng; tinh thần chiến đấu của bộ đội ta ở Phương Danh đã nêu tấm gương sáng cho đồng bào và chiến sĩ toàn tỉnh.

Lực lượng của ta tổ chức tiến công vào quận lỵ Tuy Phước (đêm 22.12.1967) thu được thắng lợi lớn, 100 trong tổng số 114 thôn mà địch coi như “bình định” xong, quyền làm chủ đã thuộc về tay nhân dân. Đây là một trong những tiền đề tạo điều kiện cho ta tấn công vào thị xã năm 1968. Các huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ cũng thu kết quả lớn trong việc chống kế hoạch “bình định” của địch, giữ vùng giải phóng. Xã Hoài Châu có nhiều thành tích xuất sắc trong việc bám trụ, bẻ gãy âm mưu “bình định”. Du kích các xã Cát Hanh, n Thạnh bám trụ địa bàn, thực hiện “tay súng tay cày”, diệt được nhiều ác ôn, đó là tấm gương của các anh chị du kích Phạm Thị Đào, Nguyễn Thị Danh, Lê Đình Long, Nguyễn Cường, Trần Thị Kỷ… Chạm trán với  du kích luôn là nỗi ám ảnh của kẻ địch, nhiều tên Mỹ đã phải thốt lên “Họ là một lực lượng đáng sợ, không tìm thấy họ ở chỗ chúng ta đến, nhưng họ sẵn  sàng gặp chúng ta ở tất cả mọi nơi”.

Năm 1967, thế trận diễn ra phức tạp, ác liệt, phải đương đầu với sư đoàn không vận số 1 Mỹ và lính Nam Triều Tiên được trang bị hỏa lực hùng hậu, nhưng quân và dân Bình Định đã vượt qua khó khăn thử thách, liên tục giáng trả kẻ địch những đòn đích đáng với 1.636 trận đánh, loại khỏi vòng chiến đấu 21.260 tên, trong đó có 8.580 tên Mỹ, 2.034 lính Nam Triều Tiên, 32 lính Thái Lan. Riêng lực lượng du kích đánh 1.177 trận, loại khỏi vòng chiến đấu 10.700 tên1. Có những trận đánh lớn ở Phù Mỹ, Hoài Nhơn, Tuy Phước, Quy Nhơn… diệt gọn hàng tiểu đoàn và đại đội Mỹ, ngụy, chư hầu, phá hủy hàng vạn tấn bom đạn, xăng dầu và các phương tiện chiến tranh khác. Đó là trận Mỹ Tài (19.8.1967) đánh thiệt hại nặng 3 đại đội địch, trận Mỹ Thắng (6.1967), trận Chợ Dinh (Tuy Phước), trận đánh vào quân cảng Quy Nhơn (22.12.1967) diệt hơn 100 tên Mỹ… Thành tích đánh Mỹ của quân và dân trong tỉnh đã được ghi nhận xứng đáng, trong vòng 1 năm (9.1966 đến 9.1967), toàn tỉnh có 266 tập thể và cá nhân được tặng danh hiệu ”Dũng sĩ diệt Mỹ”, trong đó có 26 “Dũng sĩ bắn máy bay Mỹ”.2

Qua việc bẻ gãy  hai cuộc phản công chiến dịch ma khô, đặc biệt là đợt hoạt động Hè-Thu 1967, ta đã đẩy quân địch vào thế bị động, lúng túng, góp phần tích cực  chuẩn bị điều kiện cho phong trào tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

 5. Tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968                                          

Sau khi Mỹ-ngụy liên tiếp bị thất bại trong hai cuộc phản công chiến lược mùa khô (1965-1966 và 1966-1967), cục diện chiến trường tiếp tục chuyển biến có lợi cho cách mạng miền Nam. Trước dư luận rộng rãi và phong trào phản đối cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam ngày càng phát triển ở nhiều nước trên thế giới và ngay trong nội bộ nước Mỹ, một mặt làm cho giới cầm quyền Nhà Trắng dao động, lúng túng, mặt khác vẫn tỏ ra ngoan cố dấn sâu thêm vào cuộc chiến tranh phi nghiã, tiếp tục tăng quân số lên 120 vạn tên trong đó có 50 vạn quân Mỹ, đổ thêm viện trợ và phương tiện quân sự vào miền Nam.                                                                                                  

Tháng 1.1968, Hội nghị lần thứ 14 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá III), hạ quyết tâm chuyển cuộc chiến tranh cách mạng của nhân dân ta ở miền Nam sang thời kỳ mới, thời kỳ giành thắng lợi quyết định, phải tạo được một bước ngoặt lớn của cuộc chiến tranh, bằng phương pháp tổng công kích, tổng phản công. Ta chủ trương đánh vào 4 trong số 6 thành phố lớn, 37 trong số 44 thị xã và hàng trăm thị trấn trong chiến dịch Mậu Thân.

Bình Định là một trong những trọng điểm nổi dậy của chiến trường Khu V. Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Trung ương và của Khu ủy, công tác chuẩn bị cho nổi dậy được tiến hành khẩn trương. Ban chỉ đạo mặt trận được thành lập để thống nhất các hoạt động trong toàn tỉnh, mở nhiều đợt chỉnh huấn về chủ trương tiến công nổi dậy nhằm làm chuyển biến về nhận thức, tư tưởng và hành động trong toàn Đảng bộ, lực lượng vũ trang và quần chúng nhân dân. Lực lượng vũ trang được bố trí theo các hướng, có sự phối hợp giữa các địa bàn trọng điểm, lực lượng quần chúng gồm 272.000 người được tổ chức tập hợp thành hàng ngũ 590 đại đội, sẵn sàng chi viện và xuống đường đấu tranh.      

Thời gian này, quân số địch ở Bình Định có khoảng 65.000 tên, chúng tăng cường mở nhiều cuộc lùng càn quyết liệt các huyện phía bắc tỉnh; ở phía nam địch tập trung đánh phá hòng ngăn chặn các hành lang của ta, đặc biệt là hành lang Đông-Tây. Tại Quy Nhơn, địch tăng cường cảnh sát dã chiến, kiểm soát nghiêm ngặt các ngả đường ra vào thị xã.

Chấp hành lệnh tiến công và nổi dậy trên toàn miền Nam, với tinh thần “Thề quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” quân và dân toàn tỉnh đã tiến công dồn dập vào các căn cứ quân sự, hậu cần, sở chỉ huy của địch, làm rung chuyển bộ máy cai trị của Mỹ-ngụy ở khắp 11 quận lỵ và thị xã Quy Nhơn. Riêng ở Quy Nhơn, do không nhận được lệnh điều chỉnh giờ nổ súng nên 3 giờ sáng ngày 30.1.1968 (tức đêm giao thừa, theo lịch miền Bắc là ngày 29.1.1968), các cánh quân của ta từ nhiều hướng tấn công vào nội thị, đẩy lùi hàng chục cuộc phản công ứng cứu của Mỹ-ngụy, tiêu diệt 130 tên, lực lượng ta trụ lại thị xã trong vòng 7 ngày (30.1 đến  5.2.1968).

Cùng thời gian, Sư đoàn 3 Sao vàng cùng lực lượng các huyện từ miền núi xuống đồng bằng nhất loạt nổ súng tấn công vào hang ổ của địch ở các quận lỵ, các cơ sở hậu cần, quân sự ở Đèo Son, Miếu Lở, Sư đoàn bộ sư đoàn 22, Đệ Đức cùng nhiều cứ điểm đồn bót, đường giao thông chiến lược, sân bay, kho tàng khác. Lực lượng ta đã tiêu diệt được nhiều sinh lực địch, phá huỷ nhiều phương tiện chiến tranh. Chỉ tính trong vòng một tháng đầu tấn công và nổi dậy (30.1 đến 29.2.1968), quân dân Bình Định đã loại khỏi vòng chiến đấu 4.317 tên địch, bắn rơi và phá huỷ 33 máy bay, 163 xe quân sự. Đặc biệt, tiểu đoàn 50, Đ10 ngay đêm đầu nổ súng tấn công vào chi cảnh sát, nha thông tin, đài phát thanh, nha quân vụ, bến ô tô Bạch Bằng, nhà ga Quy Nhơn… đã anh dũng chiến đấu lập chiến công xuất sắc, được Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba.                                                                                                   

Những chiến thắng của ta đầu Xuân 1968, đặc biệt là thắng lợi trong Tết Mậu Thân thể hiện tinh thần anh dũng tiến công, ý thức tổ chức kỷ luật của cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và nhân dân toàn tỉnh, tạo ra thế trận mới, thế tiến công và nổi dậy liên tục và đồng loạt  trên khắp các địa bàn.      

Chiến công nối tiếp chiến công, trong các tháng 5, 6, 7, 8 năm 1968, quân và dân Bình Định với khí thế của những ngày tháng lịch sử  đồng khởi mùa xuân, liên tiếp tấn công vào 8 cứ điểm dọc Quốc lộ 1, bắc Phù Mỹ, Phú Tài, tháp Bánh Ít, Lương Nông, Cát Thắng. Lữ đoàn 173 của Mỹ chân ướt chân ráo đến Bình Định thay cho sư đoàn không vận số 1 đã bị nếm đòn chí tử, hàng trăm tên bị tiêu diệt cùng với hàng chục xe bọc thép và phương tiện hỏa lực hiện đại. Trên chiến trường các huyện Tuy Phước, An Nhơn, Phù Cát, Phù Mỹ, Hoài Nhơn nhiều đại đội Nam Triều Tiên, trung đoàn 40, 41  ngụy cũng phải chịu những tổn thất nặng  nề.

Năm 1968, lực lượng 3 thứ quân đánh 2.313 trận, loại khỏi vòng chiến đấu   30.000 tên địch (trong đó có 8.103 tên Mỹ, 2.684 Nam Triều Tiên), riêng bộ đội tỉnh, huyện và dân quân du kích đánh 2.060 trận, loại hơn 20.000 tn (4.609 tên Mỹ, 1.278 lính Nam Triều Tiên). Kết hợp với tiến công và nổi dậy, quân dân các địa phương đã diệt ác phá kềm giành quyền làm chủ ở 114 thôn thuộc 45 xã với 117.770 dân, vận động 974.450 lượt người tham gia đấu tranh trực diện với Mỹ-ngụy. Nổi bật có các xã Hoài Châu, Hoài Hảo (Hoài Nhơn), Mỹ Thắng, Mỹ Đức (Phù Mỹ), Cát Hanh (Phù Cát), Phước Thắng (Tuy Phước)… Phong trào toàn dân tham gia xây dựng làng xã chiến đấu cũng diễn ra khá sôi nổi, có 3 xã Hoài Châu (Hoài Nhơn), An Mỹ (An Lão) và Nhơn Hậu (An Nhơn) đạt cờ thi đua “Xã chiến đấu khá nhất”.

Trong chiến đấu, lực lượng du kích ngày càng được củng cố và phát triển. Cuối năm 1968, toàn tỉnh có 14.000 đội viên dân quân du kích. Du kích thực hiện nhiệm vụ đánh giặc, giữ làng, chống địch càn quét, lấn chiếm, bảo vệ vùng giải phóng, hỗ trợ nhân dân nổi dậy diệt ác, phá kềm giành quyền làm chủ, tinh thần dũng cảm và những trận đánh “thoắt ẩn thoắt hiện” mưu trí sáng tạo của họ đã làm cho quân Mỹ nhiều phen khiếp sợ. Riêng năm 1968, du kích đ tiêu diệt 42,5% trong tổng số địch bị ta tiêu diệt, phá huỷ 51% xe cơ giới, bắn rơi 38,11% máy bay.

Ở các huyện miền núi, phong trào du kích xã An Mỹ (An Lão) xứng đáng là ngọn cờ đầu  đánh Mỹ. Năm 1968, loại 50 tên Mỹ (hai năm 1967-1968 diệt 3.066 tên Mỹ). Du kích các xã Hoài Châu, Hoài Hảo, Hoài Thanh (Hoài Nhơn), Mỹ Trinh, Mỹ Thọ (Phù Mỹ) đã từng chiến đấu tiêu diệt hàng trung đội địch. Điển hình có 7 chiến sĩ du kích xã Hoài Châu, ngày 6.5.1968 đã diệt gọn 1 trung đội lính bảo an tại cầu Ơng Tự và thu nhiều vũ khí. Du kích xã Ân Thạnh (Hoài Ân) đã táo bạo thọc sâu vào lòng địch diệt hàng chục ác ôn; Đội du kích Mỹ Thọ (Phù Mỹ) nổi tiếng là đội quân “chí lớn, gan dạ” kiên trì đánh giỏi. Du kích các xã Mỹ An, Mỹ Thắng, Mỹ Thọ cải tiến pháo lép của địch để chống xe tăng, diệt địch. Năm 1968, du kích và lực lượng địa phương huyện Phù Mỹ đã phá hỏng 186  xe quân sự, trong đó có 51 xe bọc thép, chiếm 33,3% tổng số xe bị phá hỏng toàn tỉnh. Du kích toàn tỉnh đã loại khỏi vòng chiến đấu 8.564 tên địch (có 2.575 tên Mỹ, 368 lính Nam Triều Tiên), bắn rơi và bắn hỏng 37 máy bay, phá hủy 244 xe quân sự.1

Qua chiến đấu đã xuất hiện nhiều gương tiêu biểu thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí tiến công. Đó là hình ảnh liệt sĩ Lâm Văn Tương đã bơi qua sông sâu sóng dữ, vượt 12 lớp rào thép gai, đánh sập nhà tên quận trưởng, chi cảnh sát, nha thông tin, chống chọi với gần 1 đại đội lính Nam Triều Tiên, diệt hàng chục tên. Trung đội trưởng, chiến sĩ thi đua Trần Ngọc Hồ (tiểu đoàn 50) năm 1968 diệt 39 tên địch. Đó là y tá Hồ Thị Hạnh, tiêu biểu cho tinh thần trách nhiệm của người thầy thuốc, có những lúc chị đã thức trắng 5 đêm để chăm sóc thương binh, 200 lần phục vụ bên bàn mổ không để xảy ra sơ xuất. Bên cạnh đó còn nhiều gương sáng của các chiến sĩ thi đua của tỉnh như Nguyễn Văn Chương, chính trị viên phó D50; Đinh Thao, trung đội phó trinh sát tỉnh; Nguyễn Huế, đại đội phó đặc công tỉnh; Phan Đình Tiên, trung đội phó bộ đội Bình Khê… 

Mặc dầu có những khó khăn tổn thất, tình thế đôi khi tưởng như khó có thể vượt qua nhưng trong khói lửa của chiến tranh cách mạng, các lực lượng vũ trang, bán vũ trang cũng như lực lượng chính trị đã trưởng thành vượt bậc. Trong 3 năm (1966-1968), ta đã loại 82.335 tên địch (có 26.157 tên Mỹ), bắn rơi và phá huỷ 771 máy bay, có 1.353.698 lượt người tham gia đấu tranh chính trị. Với những thành tích vượt bậc đó quân dân toàn tỉnh đã được Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trao tặng những phần thưởng cao quý, xứng đáng: 17 Huân chương Thành đồng hạng Nhất, Hai, Ba, 216 Huân chương Giải phóng hạng Nhất, hạng Hai, hạng Ba; 52 Huy chương hạng Nhất, Hai.1

Cùng với toàn miền, quân và dân Bình Định lần lượt đánh bại hai cuộc phản công mùa khô (1965-1966, 1966-1967) tiến đến giành thắng lới to lớn trong tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.