ĐIỀU TRA KHẢO SÁT SỬ DỤNG HỢP LÝ VÙNG ĐẤT NGẬP NƯỚC ĐẦM TRÀ Ổ, KHÔI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN NGUÔNG LỢI THỦY SẢN.

 

CNĐT:      GS TS Đặng Trung Thuận

CQCTTH: Đại học Khoa học tư nhiện Hà Nội

CQPH:      Phân Viện Vật lý Tp HCM

                  Trung tâm khuyến ngư Bình Định

TGTH:        1999 - 2000.

 

            I/ MỞ ĐẦU:

          Đầm Trà Ổ nằm ở phía Bắc huyện Phù Mỹ.

                   14^o17^’ - 14^o21^’ Vĩ độ Bắc

                   109^o06^’ - 109^o08^’ kinh độ Đông

          Đầm Trà Ổ là một vùng đất ngập nước, là rốn thu nước của toàn khu vực Bắc Phù Mỹ bao gồm 7 xã: Mỹ Phong. Mỹ Lộc, Mỹ Châu, Mỹ Đức, Mỹ Lợi, Mỹ Thắng và Mỹ An với tổng diện tích tự nhiên khoảng 20km²

          Trong vùng không có sông lớn chỉ có những suối nhỏ bắt nguồn từ dãy núi xung quanh. Suối ngắn và rất dốc nên còn mưa thì còn nước, hết mưa thì cạn nước. Tất cả các suối đều tập trung chảy vào đầm, rồi từ đầm theo sông Châu Trúc chảy ra biển Đông qua cửa Hà Ra nằm cách đầm khoảng5km về phía Đông Bắc. Của biển Hà Ra đóng mở luân phiên theo mùa. Về mùa khô nước trong đầm không chảy ra biển, trong lúc đó gió đông nam thổi mạnh, xô cát vào lấp cửa. Đến mùa lũ nước đầm dâng cao, cửa Hà Ra được mở, nước đầm xâm nhập vào. Nhiều khi nước lũ về nhanh nên không kịp thời huy động nhân lực khai thông cửa thì toàn bộ vùng ven đầm bị ngập lụt và thiệt hại lớn, đặc biệt là 2 xã Mỹ Đức và Mỹ Thắng. Do điều kiện tự nhiên và đặc điểm cấu tạo như vậy nên Đầm Trà Ổ vừa mang tính chất của đầm nước ngọt ở phần lớn diện tích của đầm, đồng thưòi có tính chất nước lợ ở phần hạ du, nhất là dọc theo sông Châu Trúc.

          Vùng đất ngập nước đầm Trà Ổ có nguồn lợi đa dạng và phong phú, nuôi sống một bộ phận dân cư ven đầm và là nguồn cung cấp thực phẩm, đặc biệt là mùa biển động, cho nhân dân các xã trong lưu vực. Tuy nhiên trong nhưng năm gần đây do khai thác sử dụng không hợp lý nên đầm bị thoái hóa, nguồn lợi bị suy giảm, trong đó có nhưng loài quý hiếm như cá Chình mun đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Vì vậy cần thiết phải điều tra đánh giá tổng hợp về điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái, nguồn lợi đầm Trà Ổ gắn liền với nghiên cứu tổng quát toàn lưu vực đầm Trà Ổ nhằm mục đích khai thác sử dụng hợp lý vùng đất có nhiều tiềm năng này.

          II/ NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU:

          2.1. Nội dung:

          - Điều tra đánh giá tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội vùng đầm Trà Ổ.

          -Nghiên cứu xu thế biến đổi môi trường sinh thái vùng đầm

          -Đề xuất quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội khu vực đầm Trà Ổ.

          2.2. Kết quả:

          Kết quả đề tài gồm các báo cáo tổng hợp: chuyên đề về twong tác giữa biển và thủy vực đầm Trà Ổ, chuyên đề về hướng dẫn kỹ thuật trồng cây trên đất cồn cát Bình Định và báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án “Khai thác tổng hợp phát triển kinh tế -xã hội khu vực đầm Trà Ổ”

          Để quy hoạch phát triển khu vực đầm Trà Ổ, báo cáo cũng đưa ra 6 dự án cần phải ưu tiên thực hiện.

          *Nuôi thủy sản trên đầm Trà Ổ: tôm cua nước lợ, cá nước ngọt và cá chình. Vị trí nuôi: đầm con bên trong đê bao Mỹ Trang-cù lao, rìa đầm ven xã Mỹ Thắng, dọc sông Châu Trúc.

          *Mở luồng cửa Hà Ra mới ở vị trí ven làng Phú Thứ cắt qua đèo Hà Ra.

          *Cải tạo dải cồn cát ven biển phía đông đầm Trà Ổ: trồng rừng phòng hộ, trồng cây công nghiệp và cây nông nghiệp đưa dân đến sinh sống.

          *Dự án nâng cấp hồ chứa nước Vạn Định, xã Mỹ Lộc nhằm nâng cao trình mạch đập, tăng dung tích chứa nước, mở rộng vùng tưới nước quốc lộ 1A về phía đầm Trà Ổ.

          *Dự án nâng cấp hồ chứa nước Hóc Môn, xã Mỹ Đức, nhằm củng cố tuyến đập, sửa chữa tràn và cửa tháo nước, tăng lượng nước chứa, mở rộng vùng tưới về phía An Giang và phía Mỹ Trang.

          *Dự án chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp nhằm quy hoạch cụ thể các vùng trồng ớt, lạc, mía, điều, hành. Thu hẹp vùng trồng lúa ở nhưng nới có nguồn nước tưới.

          III/ KẾT LUẬN:

          *Đầm Trà Ổ là một vùng đất ngập nước diện tích lớn (1600 ha) ở Bắc Phù Mỹ, có vai trò quan trọng trong việc tích nước ngọt, cấp nước tưới cho đồng ruộng ven đầm, cung cấp thủy sản cho cư dân và điều hào vi khí hậu trong vùng

          *Đầm Trà Ổ có nguồn lợi thủy sản phong phú và đa dạng bao gồm thủy sản nước ngọt và lợ, trong đó cá Chình là loài đặc sản, có giá trị kinh tế cao, quý hiếm cần đwocj bảo vệ. Khai thác thủy sản đầm là nguồn sống chủ yếu của một bộ phận dân cư ở đây.

          *Đẩm Trà Ổ nằm trong bồn lưu vực khép kín, đầm bị cách ly với biển đang trong quá trình thoái hóa theo chiều hướng biến thành đầm lầy một cách nhanh chóng do sự can thiệp thô bạo của con người theo diễn thế: một vũng biển nông--->

lagoon nước lợ --->đầm nước ngọt  ---> đầm lầy  ---> đất trũng chứa than bùn

--->đất cao.

          * Chất lượng nước đầm thay đổi so với trước kia. Môi trường đầm có dấu hiệu ô nhiễm. Hệ sinh thái đầm bị ô nhiễm nghiêm trọng. Nguồn lợi thủy sản suy giảm rõ rệt trong thập kỷ qua làm cho đời sống của cư dân sống dựa vào đầm bị khó khănhơn.

          * Môi trường đầm Trà Ổ thay đổi là kết quả tác động qua lại giữa đầm với vùng phụ cận và biển Đông trong môi tương tác: lục địa          <--->  đầm   <--->  biển. Vì vậy nghiên cứu đầm không thể tách rời sự nghiên cứu trên toàn lưu vực.

          *Đất đai trên lưu vực đầm Trà Ổ thích nghi với nhiều loại cây trồng trong đó: ớt, lạc, mía, hành, điều là những cây đem lại hiệu quả kinh tế cao trên một đơn vị diện tích canh tác

          *Cán cân nước trong lưu vực là dương, nhưng do phân bố không đều trong năm nên thiếu nước vào mùa khô. Xây dựng các hồ chứa nước để dẫn nước tưới cho cây trồng là biện pháp hợp lý nhất

          *Sử dụng hợp lý đất ngập nước đầm Trà Ổ trong mối quan hệ mật thiết với cả lưu vực bắc Phù Mỹ là một yêu cầu cấp bách trong việc phát triển kinh tế xã hội của vùng. Sự phát triển ở đây có thể đạt được mục tiêu phát triển bền vững, đáp ứng các yêu cầu của thế hệ hôm nay và bảo vệ tài nguyên dành cho thế hệ mai sau nếu việc quai đê, lấn đầm, phát triển nông nghiệp được giải quyết thỏa đáng và cân đối với việc phát triển thủy sản trong đầm trên cơ sở tính hiệu quả về kinh tế, môi trương và lợi ích chung cho toàn xã hội

          *Trong báo cáo đã đề xuất các quy hoạch phát triển nông nghiệp, thủy sản và tài nguyên nước với các kịch bản khác nhau, trong đó có phân tích ưu điểm và nhược điểm của từng phwong án. Báo cáo cũng đã kiến nghị các dự án phát triển. Vấn đề còn lại là sự cân nhắc, đánh giá và lựa chọn của ácc cơ quan có thẩm quyền của tỉnh, huyện, xã và cư dân địa phương để biến chúng thành hiện thựuc nhằm mục tiêu xóa đói, giảm nghèo cho một vùng giảu truyền thống cách mạng và có đủ tiềm năng để phát triển.

                                                                                      Biên tập: Ngọc Anh.